Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


ايران پسا تحریم و بحران در شرکت‌های نفت بين‌المللی

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[04 Feb 2016]   [ سید کامران باقری]

۱۳۹۴/۱۱/۱۴

ما ايرانی‌ها هميشه حس غریبی نسبت به شرکت‌های بزرگ و بين‌المللی نفتی داشته‌ايم. حسی که ريشه در تاروپود تاريخ معاصر ايران دارد. بله منظورم همان‌ شرکت‌هايي است که "کنسرسیوم نفت ایران" را تشکیل دادند و انریکو ماتائیِ ایتالیایی آنها را "هفت خواهران" نامید. همان‌هایی که زمانی حرف اول و آخر را در صنعت نفت جهان می‌زدند. شرکت‌هایی چون بی‌پی، شل، شورون و اکسان موبیل که حضورشان در هر کشور نفت‌‌خيزی با حرف و حدیث‌های فراوان همراه بوده و هست. از دغدغه استثمار گرفته تا نفوذ سياسی و فساد اداری. ما ايرانی‌ها هنوز که هنوزه دل خوشی از همکاری با آنها نداریم اما همواره خود را نیازمند به همکاری با آنها دیده‌‌‌‌ايم. کافيست نگاهی گذرا به اخبار و جدل‌های اخير در باب قراردادهای جديد نفت و گاز ايران بياندازيد تا متوجه حضور پررنگ نام این غول‌های نفتی در واقعيت‌های امروز جامعه ايرانی شويد. ما آنچنان از اين شرکت‌ها نام می‌بريم که گويي آنها همچنان حاکمان بلامنازع صنعت نفت جهانی هستند. اما زمانی که ما زیر سایه تحريم‌های ظالمانه و خودتحریمی‌های جاهلانه بوديم، دنیا از تحرک بازنايستاده و تحولات شگرفی در جریان بوده است. در اين نوشته به يکی از اين تحولات شگرف و اهميت تاريخی آن به طور مشخص اشاره دارم.

در ژانويه سال 2015 مقاله‌ای را در يک ژورنال بين‌المللی مرتبط با اين صنعت منتشر و در آن، افول قريب‌الوقوع اين غول‌های نفتی را پيش‌بينی کردم. اين پيش‌بينی در آن زمان تا اندازه زيادی دور از ذهن می‌نمود. عملکرد مالی و سودِ سهامِ پرداختی این شرکت‌ها به گونه‌ای نبود که بویِ بحران یا حتی افول از آن به مشام برسد. اما پيش‌بينیِ من نه یک حدس زيرکانه که نتيجه يک پژوهشِ علمی در باب روند تحول در صنعت نفت‌وگاز بود. اين روند تحول را می‌توان به اختصار چنين مرور کرد.

تسلط بی‌چون و چرای غول‌های نفتی بر صنعت جهانی نفت‌وگاز از همان ابتدا بر چهار ستون اصلی استوار بود: دسترسی مستقيم به منابع نفت‌وگاز، منابع چشمگير مالی، توان برتر مديريتی و قدرت فناوری. اما مزيت مطلق اين شرکت‌ها در ارتباط با اين ستون‌های قدرت به تدريج رنگ باخت. اجازه دهید این چهار عنصر قدرت را کمی بشکافيم.

زمانی اين شرکت‌ها به پشتوانه‌ی قراردادهای امتيازی، دسترسی مستقيم و مالکيتی به منابع نفتیِ کشورهايي چون ايران داشتند. قرارداد دارسی که در سال 1901 میلادی امضا شد، نمونه‌ای از این امتيازات بود. از سوی ديگر، اکتشاف، استخراج و توليد نفت و گاز نيازمند منابع مالی قابل‌توجهی بود که تامین آن از توان بسياری از کشورهای نفت‌خيز خارج بود. جيبِ پرپول این شرکت‌ها هم مزيت ديگری بود که کشورهای نفتی را به همکاری با آنها مجبور می‌کرد. توان اجرای پروژه‌های بزرگ و پيچيده‌ی متعدد در سطح بين‌المللی، مزيت ديگری بود که عامل برتری همه‌جانبه غول‌های نفتی در صنعت نفت‌وگاز شده بود. تخصص عميق در مذاکرات بين‌المللی، مديريت پروژه، مديريت ريسک، مديريت مالی و ... گوهری بود که اجرای اقتصادی پروژه‌های بزرگ نفت و گاز بدون آن شدنی نبود. هفت خواهران از این نظر هم بی‌رقيب بودند. دست آخر اين که برای اکتشاف و استخراج منابع نفت‌وگاز به دانش و فناوری پيشرفته‌ای نياز بود که دوباره همان‌ها مالکان انحصاری آن بودند. کنترل آنها بر منابع نفت و گاز و پشتوانه پژوهشی آنها به گونه‌ای بود که هيچ بازيگر ديگری در اين صنعت را يارای دسترسی به اين دانش و فناوری پيشرفته نبود.

خلاصه اين که چهار برگ برنده‌ی هفت خواهرانِ نفتی، آنها را به حاکمان بلامنازع صنعت نفت جهانی تبدیل کرده بود. اما این سروری به تدريج رنگ باخت. موج ملی شدن منابع نفت‌وگاز در دهه‌ی 60 میلادی، شروعی برای افول این شرکت‌ها بود. اين شرکت‌ها در گام نخست، کنترلِ مالکيتی خود را بر منابع از دست دادند. سپس در طی سه دوره تاريخی پس از آن، مزيت‌های سه گانه ديگر هم یکی‌یکی رنگ باختند. بازيگران جديدی در اين صنعت قد برکشيدند و معادلات سابق را به هم زدند. مزيت در دانش‌وفناوری نفت‌وگاز، آخرين سنگر دفاع غول‌های نفتی برای حفظ جايگاه لرزان خود است. اما رقبای جديد با سرمايه‌گذاری سنگين در پژوهش‌وتوسعه در شرف فتح اين سنگر آخر هستند.

اگر چه بيشترِ پايه‌های قدرتِ اين شرکت‌های نفتی فروريخته بود، اما آنها به لطف قيمت‌ بالای نفت به خوبی توانسته بودند ظاهر را حفظ کنند. آنها مدت‌ها بود که مزيت قدرت مالی را از دست داده بودند و مجبور بودند بخش اعظمی از منابع مالی لازم برای پروژه‌های خود را از بازارهای سرمايه يا رقبای جدید خود تامین کنند. اين موضوع در قراردادهای توسعه ميادين عراق به خوبی نمايان شد. با اين وجود، قدرت رسانه‌ای و پرداخت سودِ سهام اين شرکت‌ها به گونه‌ای بود که اين امر انعکاسِ درخوری نيافت.

اما سقوط قيمت نفت، ديگر مجالی برای اين سرپوش گذاشتن‌ها باقی نگذاشت. اين شرکت‌ها تا به اينجا مجبور شده‌اند جمعِ زیادی از کارکنان خود را اخراج کنند. هر چه قيمت نفت پايين‌تر رفت، اعداد و ارقام اخراج کارکنان بزرگ‌تر شد. يک روز بی‌پی از اخراج 4000 تن از کارکنانش خبر داد و روز ديگر شل عذر 7500 نفر از کارکنانش را خواست. با همين روند کاهش قيمت نفت، به زودی خبرها از اخراج کارکنان فراتر خواهد رفت. اين غول‌های نفتی اگر زمين نخورند، دست‌کم مجبور خواهند شد که مدل کسب‌وکار خود را تغيير داده و احتمالاً به زیرمجموعه‌های تخصصی‌تر و کوچک‌تر شکسته شوند. توجه داشته باشید که عامل اصلی افول اين شرکت‌ها نه سقوط قيمت نفت که از دست رفتن تدريجی مزيت‌های چهارگانه آنها بوده و هست.

اما اين جابجايي بزرگ قدرت در ايران اساساً دیده نشده است. در حالی که غول‌های نفتی یا همان هفت‌خواهرانِ سابق، به سرعت رو به افول هستند، ما همچنان مايليم آنها را در هيبت غول‌های قدرتمند سابق ببينيم! همچنان به دنبال تعريف روابط خود با آنها بر پايه همان ذهنيت هستيم. هم اين تحول و هم پيامدهای اقتصادی-سياسی ناشی از آن مهم‌تر از آنند که بتوان به سادگی از کنار آنها گذشت. نخبگان صنعتی، اقتصادی و سياسی کشور بايد اين پديده را رصد و تحليل کنند. اين کار می‌تواند راهگشای تنظيم بهتر و دقيق‌تر سياست‌های صنعتی و اقتصادی و حتی تعاملات بهتر بين‌المللی در دوران پساتحريم باشد.

مطلب‌های دیگر از همین نویسنده در سایت آینده‌نگری:


منبع: 80


بنیاد آینده‌نگری ایران



سه شنبه ۶ تير ۱۳۹۶ - ۲۷ ژوئن ۲۰۱۷

اقتصاد فراصنعتی

+ اقتصاد نفتی کارآفرینی و تولید علم را فلج کرده است 

+ چرا با وجود سخنرانی خوب از نتیجه جلسه راضی نیستید؟ 

+ چگونه مدیران را مدیریت کنیم مترجم: رویا مرسلی

+ ركود از جنگ و امريكا هم خطرناك‌تر است محسن رنانی

+ اقتصاد دانایی محسن عارف

+ نوآوری استراتژيک در چهار مرحله. نادیا شادوش

+ آينده نگري ، تحقیق و توسعه و نوآوری ، جهاني انديشيدن 

+ اقتصاد سیاسی، نفت و بحران اقتصادی ایران / گفت‌وگو با محسن رنانی دکترمحسن رنانی

+ یک دیدگاه فرآیندی از مدیریت دانش مترجم: مصطفی پارسانیا

+ راهنمایان گردشگری،‌ کاشفان سرمایه‌های نمادین دکترمحسن رنانی

+ تحلیل اقتصادی آزادی دکترمحسن رنانی

+ عصر مدیران. 

+ ايران پسا تحریم و بحران در شرکت‌های نفت بين‌المللی  سید کامران باقری

+ با حضور زنان در جامعه به توسعه می‌رسیم دکترمحسن رنانی

+ واكاوي نفت: رنـج اقتصـاد ايـران از سـه تـهديد در گفتگو با ناصر فکوهی دکتر ناصر فکوهی

+ طرحی برای آینده‌نگری اقتصاد ایران علیرضا صابونی‌ها

+ درک دموکراسی 

+ جدل رنانی و مصباحی‌مقدم بر سر توسعه 

+ افق‌های کوتاه مقیاس‌های کوچک فرشاد مومنی

+ صنعت‌داری یا صنعتی‌شدن؟ عباس شاکری

+ روند های جدید پویا در کارآفرینی 

+ خلاقیت راهکاری جهت توسعه گردشگری 

+ فرصت‌های از دست رفته بایزید مردوخی

+ راهکارهای تحقیق اقتصاد بدون نفت دکتر بایزید مردوخی

+ بیم و امیدهای نفتی سعیده شفیعی

+ روندها، فرصت‌ها و تهدیدها حسین تسلیمی

+ شجاعانه اما پر اشتباه دیدره مک کلاسکی/ استاد دانشگاه اقتصاد در شکاگو

+ توسعه انساني يعني توانمند سازي سیدمحمدسعید نوری‌نائینی

+ سودای تغییر بدون تغییر ، اساسی ترین مشکل بنگاههای خصوصی مهندس صلاح الدین همایون

+ دنیای نو اقتصاد نو 

+ مدیریت دانش در سازمان 

+ چطور سازمان ها یمان را برآینده متمرکز کنیم ؟  یان ویلسن / برگردان : مهندس حمید رضا عرفانیان

+ این رکود پایان ناپذیر…! 

+ ﺟﻬﺎﻧﻲﺷﺪﻥ ﻭ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺭﺍﻫﺒﺮﺩﻱ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ ﺭﻭﺯﺑﻪ ﺣﺒﻴﺒﻲ

+ در آستانه دوره پایان نفت هستیم دکترمحسن رنانی

+ آنچه پیتر دراکر درباره‌ سال 2020 می‌دانست 

+ اصول مدیریت دولتی 

+ سال٩٤، پایان حضور دولت در عرصه توسعه دکترمحسن رنانی

+ بخشی از اقتصاد در آستانه ورشکستگی است دکترمحسن رنانی

+ ما نیازمند انقلابی پایدار هستیم 

+ چالشهای فراروی مدیریت منابع انسانی مهدی صانعی

+ ﻧﻈﺎﻡ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻮﻳﻦ ﻛِﻠﻲ

+ ریشه نابرابری در کجاست؟ پل کروگمن

+ کروگمن، استگلیتز و توماس پیکتی جزء پرنفوذترین اقتصاددانان اکونومیست

+ تحصیل دانایی و مدیریت دانایی جان وَن بِویرن

+ تاثير اجزاء اقتصاد دانش محور بر بهره وري نيروي كار رضا خواجه نائيني

+ جهانی سازی یعنی ادغام اقتصادهای ملی/من منتقد سرسخت‌ راهبردهای‌ اصلاحی‌ مثل‌ «شوک درمانی» هستم/واکنش شدید علیه جهانی‌سازی‌، به علت افزایش نابرابری  استیگلیتز

+ پیش نیازهای اقتصاد دانایی محور زهرا شمسی

+ چرا در صنایع علم محور، قدرت رقابت جهانی نداشته ایم؟ علی بابایی

+ علم اقتصاد در ایران تبدیل به ایدئولوژی شده است 

+ اﺗﻢ, ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ, ﻧِﺖ، آﻳﻨﺪهي ﻣﺎﺳﺖ ﻛﻮﻳﻦ ﻛِﻠﻲ

+ ﻧﻈﺎﻡ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻮﻳﻦ ﻛِﻠﻲ

+ خدایان مدیریت چارلز هندی

+ اخلاق در رفتار سازمانی مهندس صلاح الدین همایون

+ مدیریت از زبان بزرگمهر بابک بهی

+ اقتصاد دانان فردا_2 

+ اقتصاددانان فردا 

+ رشد اقتصادی بدون سیاستگذاری هوشمندانه امکان پذیر نیست رعیا

+ خرما و کشمش جایگزین واردات شکر مهدی ازرقی

+ ايجاد يك جامعه يادگيرنده پروفسور جوزف استيگليتز

+ رشد اقتصادی در جهان کندتر می شود/ آیا بشر در آینده ثروتمندتر می شود؟ ندای ایرانیان

+ چرا هنوز به مدیران نیاز داریم؟ مترجم: فريبا وليزاده

+ سودهای بانکی مردم را خانه نشین کرد. ثروت های دروغین در اقتصاد پول مبنا دکتروحید شقاقی شهری

+ اقتصاد دیجیتالی  علیرضا ابراهیمی

+ رقابت جهاني در قرن 21 مصطفی مؤمنی

+ ساختارهای جدید سازمانی 

+ داﻧﺶ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ Decision  آرش ﻣﻮﻣﻨﻲ

+ مدیر قرن بیست و یکم  ترجمه و اقتباس: تورج مجیبی و محسن محمدیان ساروی

+ چالش‌های سودآوری و رشد در سازمان‌های قائم به ذات فرنود حسنی

+ سازمان تندآموز  

+ روند آینده رقابت و تقسیم بازار در نظام بانکی ایران  فرنود حسني

+ سازمانهای یادگیرنده  

+ فرهنگ سازمانی سید محمدعلی رجبی

+ سیاست‌گذاری مناسب در خصوص رسیدن به اقتصاد دانش­محور هومن ابوترابی

+ جایگاه ایران در اقتصاد دانش‌محور هومن ابوترابی

+ نبرد با ادم اسمیت (و کارل مارکس) Daniel Jafari

+ بی عدالتی درمیان ثروتمندان زیاد شده / از ثروتمندان مالیات بیشتری بگیرید حتی اگر فقیر شوند 

+ کتاب “سرمایه در قرن ۲۱″ ”توماس پیکتی”  مدرسه اقتصاد

+ مدیریت و سازمان در قرن بیست و یکم  ’امیر یوسفی

+ مدیریت بحران، بحران مدیریت  امیررضا پوررضایی

+ هند و پاکستان در بازار لوازم‌التحریر ایران  

+ نگرشی جدید نسبت به روش های توسعه مدیریت  Gaurav Moda, Anshu Nahar, Jai Sinha

+ بهره گیری از ارتباطات داخلی برای پشبرد استراتژی بقای سازمان عادل میرشاهی

+ چين کپی‌کار را فراموش کنيد!  سيد کامران باقری

+ کارآفرینی و خلق ثروت بدون سرمایه مالی  

+ قابلیت‌های تصمیم‌‌گیری پايدار را به سازمان خود بیاورید  

+ مثبت اندیشی عاملی برای افزایش بهره‌وری در محیط کار  مترجم: نفیسه هاشم خانی

+ چرا مدیران منابع انسانی شانس کمتری برای مدیر عامل شدن دارند؟  مترجم: مریم رضایی

+ بشنويد که افراد دقيقا چه مي‌گويند؟! سيد محمد اعظمی نژاد

+ درگیری شدید سیاسی بین سنت گرایان و تجددگرایان حوزه اقتصاد ایران 

+ چالشهای یک مدیر درایران کنونی صلاح الدین همایون

+ مهارت‌های مدیریتی Eric McNulty

+ آيا زنان در روند استخدام ناديده گرفته مي‌شوند؟ مترجم: ملالی حبیبی

+ همکاری؛ کلید اصلی مدیریت مترجم: مهرداد واشقانی فراهانی

+ مدیریت استراتژیک دانش نوآوری و عملکرد مترجم:مريم بيدمشكي‌پور

+ چالش‌هايي كه شركت‌هاي جهاني با آن رو‌به‌رو هستند مترجم: ملالی حبیبی

+ چگونه یک راهبر مجازی باشیم؟ مترجم: عادله جاهدی

+ راهنمایی‌های ریچارد برانسون به کارآفرینان  ریچارد برانسون

+ عامل موفقیت رهبران سازمانی تاثیرگذار چیست؟ مترجم:مریم بیدمشگی پور

+ توسعه چیست و شاخص‌های توسعه کدامند؟ 



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995