Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


پرسش از فرهنگ: آیا بدن یک پدیده فرهنگی است؟

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[07 May 2011]   [ ناصر فکوهی]

حوزه علوم این موضوع در چارچوب های بسته و نفوذ ناپذیر آناتومی، فیزیولوزی و پزشکی محصور بود و اگر هم از این حوزه حارج می شد بیشتر در زمینه مباحث الهیاتی و مناقشاتی مربوط می شد که بر سر رابطه میان بدن و روح ارتباط داشتند.


● کالبد دست نایافتنی

اگر در قرن نوزده و با حرکاتی خهنری چون امپرسیونیمسم، فوویسم و اگسپرسیونیسم، بدن به موضوغی اساسی برای مجادلات هنری تبدیل شد، در حوزه علوم این موضوع در چارچوب های بسته و نفوذ ناپذیر آناتومی، فیزیولوزی و پزشکی محصور بود و اگر هم از این حوزه حارج می شد بیشتر در زمینه مباحث الهیاتی و مناقشاتی مربوط می شد که بر سر رابطه میان بدن و روح ارتباط داشتند. بدین ترتیب مبحث بدن به زحمت توانست از اوایل قرن بیستم در سنت علوم اجتماعی آکادمیک جایی برای خود باز کند . علومی که از آن زمان تا امروز البته ، جای اندیشه گسترده کشورهای غیر اروپایی به ویژه اندیشه تمدن های بزرگ هندی، ایرانی، چینی، اسلامی، و البته نظام های فرهنگی بی شمار کوچک جماعت های پراکنده در سراسر عالم، در آنها خالی است. در نتیجه نخستین امری که باید به آن توجه داشت آن است که نگاه جامعه شناسانه و انسان شناسانه به بدن به مثابه بدن، عمر چندان درازی ندارد. نام های مهم کلاسیک در این زمینه محدودند: گئورگ زیمل آلمانی در دیدگاه هایش درباره نظام حسی و به ویژه نگاه (در جامعه شناسی و شناخت شناسی، ۱۹۰۱ و ۱۹۰۸)، مارسل موس، در «اجبار در عواطف» (۱۹۲۱) و به ویژه« فنون بدنی« (۱۹۲۶) و چند نام دیگر که در آن میان البته نباید نام روبر هرتز، مردم شناس فرانسوی را، که بسیار زود از دست رفت، و مقاله بسیار معروف او «درباره برتری دست راست» (۱۹۰۹) را از یاد برد. اما مطالعات جدید درباره بدن، هر چه بیش از پیش با رویکردهای گافمنی از یک سو و با روش شناسی مردمی (ethnomethodology) (گارفینکل و دیگران) از سوی دیگر از فاصله دو جنگ و به خصوص پس از جنگ حهانی دوم (و از جمله همچنین با مکتب شیکاگو با آندرسون، «هوبو» ۱۹۲۳)، آغاز شدند و از آن زمان تا امروز دائما افزایش یافته اند و علاقمندی های جدید و رویکردهای بی شماری را به خود اختصاص داده اند.

یکی از دلایل این علاقمندی به موضوع بدن آن بوده است که شاید به جرات بتوان گفت در طول نیم قرن اخیر، اکثریت قریب به اتفاق تنش های سیاسی اجتماعی در بسیاری از جوامع انسانی بر سر «بدن» و یا یکی از اشکال تداوم آن در فضا بوده اند و یا با پی آمدهایی حاد ارتباط داشته اند که از پی آدها رابطه با بدن بوده اند (نگاه کنیم به پدیده هایی چون بی رحمی های جنگ؛ شکنجه، خشونت ها و برده داری های جدید .و...) تبیین تبار شناسانه در این مینه خوانندگان علاقمند را بی شک به سوی میشل فوکو و کتاب کلاسیک و بی نظیر او در باره «مراقبت و تنبیه» می کشاند که به گونه ای روشن نشان می دهد تاریخ مدرنیته در حقیقت تاریخ نظم بخشیدن و کنترل بدن به مثابه پدیده ای اجتماعی و در نتیجه فرهنگی است: تاریح تاسیس و رشد و نهادینه شدن و توسعه یاقتن نهادهایی چون بیمارستان و زندان و تمام فضاهای دیگری که مسئول آن بودند و هستند که بدن های «نامنظم»، «نامتعارف» و «سرکش» را به بند کشند.

از همین جا نیز می توان به نکته ای مهم که داوید لو بروتون، جامعه شاس و انسان شناس فرانسوی معاصر و یکی از متخصصان جهانی این حوزه در کتاب «جامعه شناسی بدن» خود ( که نگارنده آن را در دست ترجمه دارد) بیان می کند، اشاره کرد. لوبروتون می نویسد: « بدن به نادرست یک پدیده ای بدیهی به نظر می رسد، در حالی که داده ای ساده و بدون شبه نیست ، بلکه حاصل یک تبیین اجتماعی و فرهنگی به حساب می آید. »

برونون در واقع برآن است که نه فقط به گونه ای که گافمن در «صحنه پردازی زندگی روزمره» (۱۹۵۹) عنوان می کند، بدن ابزاری است در دست کنشگر اجتماعی و برعکس کنشگر اجتماعی ابزاری در خدمت بدن که صحنه پردازی موقعیت ها، روابط، نهادها، گفتمان ها در آنها به «بازی» در می آید تا بتواند در آن واحد «شکل» و «محتوا» آفریده و به برساخته های ایدئولوزیک و استراتژیک در کنش ها و موقعیت های اجتماعی و در نهایت به خود کنش اجتماعی در لایه های بی پایان و دائما پیچیده ترش امکان وجود می دهند و بدن ، نه فقط با رویکردی فوکویی، حاصل یک تبیین دراز مدت تاریخی است تا از خلال آن جوامع انسانی «حافظه» و «اتوپیا» لازم را برای ساختن «حال» خود بیابند، بلکه افزون بر همه این ها، بدن، یک تبیین فرهنگی – اجتماعی در ساختار خود جامعه ای است که به مثابه مدارهای پیچیده فضایی/زمانی/معنایی عمل می کند و بنابراین دائما باید زمان، فضا و معنا را به بازنمودهایی قابل مبادله تبدیل کند.

از اینجا ما بار دیگر وارد مبحث مبادله در رویکرد استروسی آن به مثابه پایه جامعه بودگی می شویم: منظور از رویکرد استروسی آن است که روابط اجتماعی حاصل ارتباطات پیچیده ای بوده است که در طول تاریخ فرهنگ بشری میان «بدن» ها و متولیان آنها به صورت مستقیم و غیر مستقیم و از طریق مبادله این بدن ها در چرخه های ساده یا گسترش یافته و همراه با تبادل اشیاء دیگری که به این بدن ها وابسته بوده اند، صورت گرفته است. به گونه ای که می توانیم با استفاده از زبانی تصویری ادعا کنیم «جامعه» در نهایت چیزی نیست جز «بدن» هایی واقعی و خیالین که از خلال سازوکارهای پیچیده شناختی (و زبان شناختی) در روابط فضایی زمانی منظمی با یکدیگر قرار گرفته اند و کارکردهای مشخصی را انجام می دهند

اما بلافاصله باید از مفهوم کارکرددگرایانه و در نهایت جبرگرایانه حاصل از این گزاره فاصله بگیریم: کارکردهای از پیش تعریف شده یا کارکرد ساختار های از پیش معلوم، همچون مساغل، موقعیت های اداری، شخصبیت های اجتماعی و غیره نیستند که به صورت خودکار بتوانند، «بدن» ها را تنظیم کنند، زیرا این بدن ها به مثابه تبیین های اجتماعی – فرهنگی در آن واحد تاریخی (درزمان) (diachronisme) و مقطعی (همزمان)(synchronism) و همچنین به مثابه فضاهای واقعی فیزیکی (بدن به مثابه اشغال بخشی از فضای پیرامونی خود) و نمادین ( بدن به مثابه تصویر خود از خود یا خود از دیگری) همواره دارای قابلیت ها یا توان های بالقوه «شورش» یا خروج از نظم (همچون موقعیتی کامویی) هستند چیزی که جامعه را به مثابه جامعه (به ویژه در مفهوم کارکرد گرایانه واژه) غیر ممکن می کند، همچو خودرویی که به ناگهان چرخ هایش شروع به چرخیدن در جهت ها، زوایا، با سرعت ها و زمان بندی های متفاوت و بی نظمی بکنند: قاعدتا این خودرو، هم خود را و هم سرنشینانش و هم پیرامون خود را به شدت تخریب خواهد کرد. بنابراین بدن، در واقع تنها یک ظاهر ساده از موجودیتی به شدت پیچیده در حوزه فرهنگ است. موجودیتی که با ظهور فر دگرایی، مفهوم بدن را با مفهوم شخص مرتبط کرده و با فیزیولوژی و آناتومی، مفهوم بدن را از مفهوم انسانی که تجسم این بدن بوده یا هست، جدا می کند. تفاوت بدن به این ترتیب هر چه بیشتر در حوزه هویتی مطرح و رشد کرده، چیزی که نمی تواند بدون دخالت هر چه بیشتر حوزه سیاسی از طریق هژمونی کنترل و هدایت بدن ها به مثابه شرط هژمونی عمومی جامعه تحقق یابد.


مطلب‌های دیگر از همین نویسنده در سایت آینده‌نگری:


منبع:


بنیاد آینده‌نگری ایران



سه شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۶ - ۲۱ نوامبر ۲۰۱۷

هنر و ادبیات

+ درد برخی ادبیاتی‌ها «بی‌دردی» است محمدرحیم اخوت

+ پرواز بی پایان (یا :سراب زرین ) گلناز داورپناه

+ 9- جناب دکتر... هرمز داورپناه

+ 8 -انجمن هدایت هرمز داورپناه

+ 7- مرد عوضی هرمز داورپناه

+ 6 - بُزی هرمز داورپناه

+ 5- پایانِ یک آغاز هرمز داورپناه

+ 4- گرگ ها هرمز داورپناه

+ 3- شتر دیدی ندیدی هرمز داورپناه

+ ۲- خون آشام هرمز داورپناه

+ نگاه نو شمارة 113،بهار 1396 منتشر شد 

+ کتاب ۲: نوجوانی - فصل اول: قهرمان هرمز داورپناه

+ 46 – کودتا  هرمز داورپناه

+ وقتی یک فیلسوف رمان می‌نویسد مهسا رمضانی

+ 45- خروس جنگی هرمز داورپناه

+ اسکار ۲۰۱۷؛ «فروشنده» برنده شد 

+ 44 – مرغ، یا خروس؟ هرمز داورپناه

+ 43- فرشته هرمز داورپناه

+ نامیرا  سپیده

+ 42 - سقوط ماه هرمز داورپناه

+ 41- کرم ها هرمز داورپناه

+ 40- سگ شکاری  هرمز داورپناه

+ عرصه ی همگانی و آرای عمومی: از نشریات مکتوب تا اینترنت 

+ فرهنگ به مثابه نمایشی تجاری (۱) 

+ مدرسه ی دموکراتیک ـ آموزش هماگن 

+ سایه روشن  سپیده

+ 39- صاحبخانه هرمز داورپناه

+ 38- نادر شاه افشار هرمز داورپناه

+ قصه کودک پناهجو برای کودکان اروپایی ایندیپندنت برگردان لیلا حسین زاده

+ پاره های معماری(14)، آناتول کوپ: معماری و دولت در قرن بیستم-بخش اول ناصر فکوهی

+ 37- سرخ پوست ها  هرمز داورپناه

+ 36- آلبالو پلو هرمز داورپناه

+ تاریخ تکرار نمی شود عباس احمدوند

+ هنر گفت و گو ـ آرک دیلی با ساسکیا ساسِـن برگردان آرش بصیرت

+ واژه ها .... این واژه های لعنتی! عاطفه اولیایی

+ 35- آرسن لوپن هرمز داورپناه

+ پیام  سپیده

+ ۳۴- ارکستر گلاب دره هرمز داورپناه

+ 33- زولبیا بامیه هرمز داورپناه

+ " رؤیا "  سپیده

+ 32- جریان نفت هرمز داورپناه

+ 31 - کوچه قٌجَرا هرمز داورپناه

+ 30- فرار از خانی آباد هرمز داورپناه

+ جرقٌه  سپیده

+ ۲۹ - دزد هرمز داورپناه

+ دعوت  سپیده

+ ۲۸ - زنبور ها هرمز داورپناه

+ شعله ای باید  سپیده

+ ۲۷- درس انشاء هرمز داورپناه

+ پرواز  سپیده

+ 26- سینما بهار هرمز داورپناه

+ فردا   سپیده

+ 25- مردی در استخر هرمز داورپناه

+ تاریخ ادبیات قرن بیستم روسیه  ترجمه: آبتین گلکار

+ چرا داستان کوتاه، سبک‌ برتر ادبی قرن21 شده‌ است؟ ترجمه از ماندانا سجادی

+ نقش هنر در روابط انسانی 

+ هنر در قرن بیست و یکم تصویری از آینده هنر. روبین ثورن تیاسک

+ طپش خاک  سپیده

+ 24 - سفر عید هرمز داورپناه

+ معماری آینده و فرم زایی فارغ از خاستگاه به مثابه روش آرش بصیرت

+ فلسفه: از راز و رمز تا سبزی فروشی ها؛ گفتگو با عبدالحسین آذرنگ منیره پنج تنی

+ بی نازنین: جهان سیاه و سفید لیلا صادقی

+ آوازِ دوردستِ زنی در عمقِ گرم زمین/ زاویه دید «اقتباس» در فیلم «گاوخونی» اثر بهروز افخمی محمد هاشمی

+ دلسوخته -- داستان واقعی بابک پایدار

+ 23 – لوژ سواری هرمز داورپناه

+ جدایی  سپیده

+ 1- محکوم بابک پایدار

+ فریاد سکوت  سپیده

+ نبرد عشق ی. صفایی

+ 22- ترور هرمز داورپناه

+ زیر خاکستر  سپیده

+ 21- سیگار هرمز داورپناه

+ راه مشترک  سپیده

+ 20- نیش عقرب هرمز داورپناه

+ فمینیسم اولیه استفان هُدگسُن رایت برگردان مهسا صباغی

+ کودکان در کجای بازی فرهنگ هستند (نگاهی انسان شناختی به زندگی و آثار ساعدی -بخش پنجم) فاطمه خضری

+ 19 - حمٌام عمومی هرمز داورپناه

+ باور  سپیده

+ 18-اجننٌه  هرمز داورپناه

+ اسطوره ورابطه ی آن با فرهنگ ج. همکار

+ 17 – کازانوا هرمز داورپناه

+ امید  سپیده

+ 16-آقای شمر هرمز داورپناه

+ انسان شناسی زیست محیطی آذین محمدی

+ پدیدارشناسی معماری در آرای استیون هال، آلبرتو پرز-گومز و یوهانی پالاسما علی اکبری

+ سطح یا صورت مسئله این است! علی خانمحمدی

+ (نگاهی انسان شناختی به زندگی و آثار ساعدی -بخش پنجم) فاطمه خضری

+ 15- حسین کرد شبستری هرمز داورپناه

+ درباره فرهنگ و پالایش آن  ج. همکار

+ چشم انداز  سپیده

+ 14- بادبادک هرمز داورپناه

+ 13– جناب سرهنگ هرمز داورپناه

+ ساعدی از نگاه دیگران (نگاهی انسان شناختی به زندگی و آثار ساعدی بخش چهارم) فاطمه خضری

+ ساعدی و زندگی حرفه ایش(نگاهی انسان شناختی به زندگی و آثار ساعدی بخش سوم) فاطمه خضری

+ شب سفر در ایران امیر هاشمی مقدم

+ «کودک و استثمار» اصلانی دکتر ناصر فکوهی

+ " جنگل"  سپیده

+ 12- گنجشک ها هرمز داورپناه

+ پیوند  سپیده

+ انسان‌شناسی بلندگوهای بُلند یوسف سرافراز



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995