Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


مناسبات سردار سپه و روحانیت

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[01 Jan 2018]   [ رضا علوی]


بارهااین گفتگو ها در داخل تاکسی پیش آمد . گفتگو هایی که راه رهایی را در حضور و وجود یک "رضا شاه " می جوید . در آخرین روزهای سال ۲۰۱۷ ، گفتگو های تاکسی وارد خیابان ها و میدان ها ی قم و سایر شهرهای ایران شد و به یک شعار مبدل گردید . در این شعار سه در خواست نهفته است : "باز گشت به دوران پهلوی" ، دوم " ندامت از انقلاب " و سوم اینکه حریف واژگونی حاکمیت روحانیت حضور سرداری است همچون سردار سپه . در این یاداشت کوتاه تلاش می کنم فقط به وجه سوم یعنی مناسبات رضا شاه و مذهب و روحانیت بپردازم .


شیعه در دوران سردار سپه سه دوران مختلف را گذراند:

1ـ دوره ی دلبری رضاشاه از شیعه گری

دوره اول یا دوره دلبری سردار سپه از اسلام از سال 1300 آغاز می شود و در سال 1307 به افول می نشیند. این دوره را باید دوره "همکاری علما و حکومت" نام نهاد.

در آستانه صدراعظم شدن قوام السلطنه (خرداد 1300) (۱) ، سردار سپه به دنبال نفوذ همه جانبه در زمینه های مختلف مملکت محارسه ایران بود. او ، سریعا نقبی به بیت علما زد و روابط مناسبی با علمای قم و روحانیون تهران برقرار کرد. با شرکت در روضه خوانی و ریختن کاه بر سر و قمه زدن بر فرق و سینه زدن و تشکیل دسته های زنجیرزنی (از قزاقها) چنین وانمود می کرد که در درون کابینه قوام فقط سردار سپه مسلمان دو آتشه است و فقط اوست که از منکرات جلوگیری می کند و شعائر اسلامی را رعایت می کند.

در سال 1300 دو واقعه مهم به وقوع می پیوندد:

اول اینکه حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی از اراک به قم مهاجرت می کند. دوم اینکه سردار سپه پایگاه خود را در مسایل و امورات مختلف مملکتی مستحکم می سازد. هر دو در کار خود قدرتمند و تاریخ ساز بودند:

اولی در "امور دینی" تغییرات اساسی به وجود آورد و دیگری در "کشورداری". با ورود شیخ عبدالکریم حائری به قم ، رونق دادن به مدرسه علمیه فیضیه، شهر فراموش شده و عقب مانده قم تبدیل به یک مرکز بزرگ تعلیم مجتهد و آخوند و محل تجمع مراجع تقلید درجه یک می شود. از آن تاریخ به بعد ، علمای مذهبی و مراجع تقلید شیعه که ساکن عتبات عالیات (!) بودند آنتن های خود را به طرف قم هدایت می کنند و از برکت سر شیخ عبدالکریم ، حضرت معصومه و بارگاه اش به رونق می رسد و قم از یک شهر مهجور و فراموش شده به دومین شهر سیاسی ایران تبدیل می شود.

شیخ عبدالکریم حائری مجتهدی بانفوذ بود که تحصیلات خود را در نجف به اتمام رسانده بود و "اجازه اجتهاد" گرفته بود. از سال 1300 تا سال 1315 شیخ عبدالکریم مجتهد درجه اول بود.

و اما در مورد قم ؛ تا پیش از از دوران صفویه ، کشور ایران "سنی مذهب" بود و شیعیان در اقلیت قرار داشتند. بنابراین ، بیشترین هوادران شیعه ، در شهر کوچکی در کنار کویر لوت به نام قم زندگی می کردند. پس از تشکیل سلسله صفوی و برقراری حکومت شیعه اثنی عشری در ایران، پادشاهان صفوی به علت شرایط سیاسی و جغرافیایی ، برای قم اعتباری قایل نشدند و اصفهان را مرکز علمای شیعه کردند و در این میانه قم تک و تنها در کنار کویر خسبید تا در سال 1300 شیخ عبدالکریم نامی پیدا شد و از نجف راهی قم شد و با این شهر کاری کرد "کارستان".



حائری در این 15 سال که زعامت حوزه علمیه قم را به عهده داشت ، کارهای زیادی را در قم انجام داد. دارالشفا، دارالاطعام، مدرسه فیضیه و غیره را به کمک سید محمد تقی خوانساری و پدر امام موسی صدر (سید صدر) راه انداخت. سردار سپه به علت زیرکی که در این گونه مسایل داشت، به شیخ عبدالکریم حائری نزدیک شد و ثنا ی وی را خواند و با اقداماتی توانست پاره ای از روحانیون را مجذوب خود کند .

آیت الله مدرس

اما مدرس کهنه کار، آگاه بود که هدف سردار سپه بلندپروازی و تصاحب قدرت بیشتر است. از طرف دیگر مدرس می دانست که فقط قوام حریف این شیر غران می باشد و بس، بنابر این مدرس از قوام حمایت می کرد.

شیخ عبدالکریم حائری علاقه ای به کارهای سیاسی و دخالت در امور مملکت نداشت، ولی با برنامه های تجدد طلبانه و رفرم های رضاشاه موافقت می کرد. هر برنامه ای که در این سالها، رضاشاه با جلب رضایت قبلی حاج شیخ عبدالکریم انجام داد، با تائید مردم و علما مواجه شد و رفرم هایی که بعدها (بخصوص بعد از سال 1307) بدون جلب موافقت علما انجام گرفت، متزلزل شد و با سختی جلو رفت. و این مدیون دو پدیده است:

اول اینکه، در دوره اول (1300 تا 1307) رضاشاه هنوز به فرهنگ عقب مانده و سنتی که در آن رشد کرده بود وابسته بود و به شعائر وامانده دینی احترام می گذاشت. دوم اینکه، دولتمردان رضاخان که با او همکاری می کردند به فرهنگ سنتی وابسته و سنن مذهبی را رعایت می کردند.

ملک الشعرای بهار در کتاب احزاب سیاسی ایران می نویسد: "روز عاشورا مطابق شهریورسال 1300 دسته عزاداری قزاق با یک هیات و نظم و تشکیلات مخصوص به بازار آمده . . . و خود سردار سپه در حالی که سر خود را برهنه کرده بود و کاه روی سر خود می پاشید در جلوی دسته دیده می شد . . . دسته قزاقخانه به بازار آمد، شام غریبان گرفته بودند و خود سردار سپه سر و پای برهنه شمع به دست گرفته و در حرکت بود . . . "





2ـ دوران مناسبات سرد بین رضاشاه و مذهب (از سال 1307 تا 1312)

از سال 1307 به بعد روابط آخوندها و رضاشاه به سردی گرائید. مقدمات مناسبات سرد از سال قبل یعنی نوروز 1306 آغاز شده بود. حادثه چنین رخ داد که ملکه تاج الملوک با چند تن از همسران رجال تهران راهی قم شد . زائران متوجه شدند که در یکی از حجره ها , خانم ها چادرهای سیاه از سر برداشتند و چادر نمازهای گلدار به سر کردند , و لحظه ای بازوها و سر و گردن برهنه شان بیرون افتاد. ناله و نفرین از مردم برخاست ؛ غائله بالا گرفت. به هرحال خبر به رضاشاه می رسد، وی با امیراحمدی راهی قم می شوند و آشوبی برمی خیزد. در صحن حرم، شاه خود هر معممی را که می بیند به چوب می بندد و باقی قضایا . . . همه دانستند ماه عسل پایان گرفته است. و شیخ عبدالکریم حائری فهمید که دیکتاتور در انتظار بهانه ایست تا قم را به توپ ببندد.

پس از این رضاشاه تلاش می کرد که دست آخوندها را از مسایل مملکتی کوتاه کند. به عنوان نمونه در سال 1310 تدریس علوم دینی در حوزه های علمیه توسط دولت تعیین شد نه توسط علما. در همان سال محدودیت های جدیدی برای محاکم شرع در نظر گرفته شد و در سالهای بعد قوانینی تصویب شد که نقش آخوندها را در مسایل قضاوت مشکل کرد و امور "ازدواج و طلاق و رجوع" که از امور اختصاصی روحانیون بود از انحصار روحانیون درآمد.

طرز اداره اوقاف عوض شد و دولت عهده دار این مسئله شد.

حاجی مخبرالسلطنه تازه نخست وزیر شده بود که اینجا و آنجا سخن از مذمت حجاب زنان میرفت و مثلث قدرت یعنی تیمورتاش، نصرت الدوله و داور از اعتقادات مذهبی مردم به عنوان موهومات و خرافات یاد می کردند. تیمورتاش فرصت را مناسب دید و به رضاشاه توصیه کرد که موقع آنست که "کشف حجاب" اعلام گردد و این سرآغازی بود که دوران سوم مناسبات رضاشاه و شیعه گری آغاز شود.



3ـ دوران مشاجرات نیمه قهرآمیز بین رضاشاه با روحانیون (علمای قم) (1313 تا 1320)



رضاشاه تازه از سفر ترکیه و ملاقات با کمال آتاتورک بازگشته بود که مسئله کشف حجاب توسط تیمورتاش و داور دوباره مطرح شد. رضاشاه در ترکیه دیده بود که چگونه بانوان در کارهای دولتی و ملی بدون چادر و چاقچور مشارکت می کنند.

تابستان 1314 "قانون لباس متحدالشکل" به اجرا درآمده بود. حاج شیخ عبدالکریم حائری می دانست که حکومت آماده کندن بنیاد دیانت و آخوندهاست پس مطابق سیاستش سکوت پیشه کرد، اما آخوندی در مشهد به نام "بهلول" در مسجد گوهرشاد سخنرانی پر شر و شوری کرد که به رضاخان بهانه داد و او به سرلشکر مطبوعی فرمان حمله به مشهد داد. توپها و مسلسل ها به کنار مسجد گوهرشاد رسیدند و بدینگونه علما و آخوندها فهمیدند که ماه عسل به سرآمده است و کشتیبان را سیاستی دیگر است.

علما در رفتند و مردم به قتل رسیدند. خیابانها از خون مردم رنگین شد و آخوندها در گوشه ای مخفی شده بودند و بهلول در عقب ماشینی گریخت. بدین ترتیب رابطه حکومت با آقای حائری و علمای دین و آخوندهای شیعه قطع شد.

و سپس تا آخرین روزهای سلطنت رضاشاه (1320) مشاجرات بر ضد مذهب و علمای دین افزایش یافت و هر کس که لباس آخوندی می پوشید مورد تمسخر قرار میگرفت. بنابر این باید گفت که در هفت سال آخر سلطنت رضاشاه، آخوندها نه تنها منزوی شدند، بلکه تضاد بزرگی با رفرم های رضاشاهی پیدا کردند. این ره آوردی بود که رضاشاه از خود باقی گذاشت و اکنون پس از هشتاد سال , بسیارانی , راه رهای از حکومت روحانیون را در وجود رضا شاه دیگری می جویند .

ایمیل نویسنده:

rezaalavim@yahoo.com

===============

پی نوشت :
۱-
چند ماهی از کودتا گذشته بود (خرداد 1300) که سید ضیاء پاهای دراز خود را از گلیم اش درازتر کرد و تمام اقلیم را خواست. سردار سپه ناگزیر بود زیر پای سید را خالی کند. خانم فخرالدوله دختر مظفرالدین شاه (عمه احمدشاه) با یاری مشارالدوله وزیر دربار احمدشاه در به راه انداختن تظاهرات علیه کابینه سید ضیاء به کمک سردار سپه آمدند و بدینگونه کابینه سید سقوط کرد. و سپس احمدشاه در کاخ انیس الدوله این پیغام را به قوام السلطنه رسانید که "اگر قول می دهی با انگلیسی ها سازش نکنی صندلی صدارت در انتظار توست."

بدینگونه قوام دومین نخست وزیر بعد از کودتا می شود و سردار سپه وزارت جنگ را مکررا زیر سلطه خود قرار می دهد، اما فقط به مسایل امنیتی و لشکری بسنده نمی کند، و به جلب سیاستهای داخلی و خارجی مشغول می شود، ارتباط با عوامل سفارت انگلیسی را به حد اعلا می رساند و به دلبری از سفیر شوروی می پردازد.

مطلب‌های دیگر از همین نویسنده در سایت آینده‌نگری:


منبع:


بنیاد آینده‌نگری ایران



يكشنبه ۱ بهمن ۱۳۹۶ - ۲۱ ژانویه ۲۰۱۸

ستون آزاد

+ نخبگان یا مردم؛ محور توسعه کدام است؟ 

+ ده‌ها وکیل خواستار پذیرش پرونده بازداشتی‌های اخیر در ایران شدند 

+ صادقی: یکی از کسانی که در زندان فوت کرد، از خوراندن قرص به زندانیان خبر داده بود 

+ بیانیه‌ی جمعی از نویسندگان، شاعران و هنرمندا ن ایرانی در سوئد 

+ نجفی، قالیباف را به استفاده از بودجه شهرداری تهران در انتخابات ریاست جمهوری متهم کرد 

+ تفكرى در باره وقايع اخير ايران جمشيد قراجه داغى

+ سکوت موقت فرهاد یزدی

+ فرهادی و هدیه تهرانی؛ اعتراض‌های سراسری و پرسش‌ها و پاسخ‌ها 

+ پاسپورت آلمانی در صدر رده بندی جهانی 

+ چرا ناآرامی‌های اخیر ایران به یک جنبش همگانی منجر نشد؟ شهیر شهید ثالث

+ جنگ دولت با زبان انگلیسی در مدارس ابتدایی سعید پیوندی

+ «مردم نگران کهریزک دیگری هستند» 

+ دعوت اتحادیه اروپا از ظریف برای گفت‌وگو در مورد «برجام» در روز پنج‌شنبه 

+ یک نماینده ارشد پارلمان آلمان «شکایتی رسمی» علیه هاشمی شاهرودی ارائه کرده است 

+ تایید خبر مرگ یکی از بازداشت‌شدگان در اوین؛‌ صادقی نسبت به وقوع «کهریزک دوم»‌ هشدار داد 

+ نگرانی یک عضو شورای شهر تهران از تکرار حوادث کهریزک 

+ گزارشی از تظاهرات همبستگی با مبارزات مردم ایران در استکهلم 

+ اگر به فساد هم‌اندازه حجاب حساس بودیم، اوضاع‌مان بهتر ‌می‌شد 

+ یادداشتی از محسن مخملباف: براى جوانى كه در خيابان با مردم سخن گفت محسن مخملباففیلمساز

+ نگاه تاجیکان به تحولات ایران BBC

+ آخوندهای درباری مواجب بگیر: مقدس یا نابود کننده اسلام؟ اکبر گنجی

+ ادامه بازداشت دانشجویان در ایران 

+ پرده آخر فرهاد یزدی

+ شلیک به ساختمان فرمانداری لنجان اصفهان 

+ اصلاح‌طلبان ایران در مورد اعتراض‌ها چه می‌گویند 

+ نسرین ستوده حقوقدانان و روشنفکران ایران را به حمایت از مطالبات مردم فراخواند 

+ پیشنهاد جعفر پناهی:‌ رفراندوم یا تظاهرات آزاد 

+ فراخون ملی برای شرکت در تظاهرات بزرگ ایرانیان ساکن بلژیک 

+ بیانیه همبستگی سوریه با قیام ملت¬های ایران 

+ اعلام پشتیبانی همبستگی جمهوری خواهان از مبارزات مردم ایران 

+ مناسبات سردار سپه و روحانیت  رضا علوی

+ مردم به روشنی می گویند جمهوری اسلامی نمی خواهند مهرداد درویش پور

+ ویژه گی ها و تفاوت ها  رضا علوی

+ مقاله ای از خانم دکتر شاهین/تهران 

+ نجات ایران فرهاد یزدی

+ مات شدن نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ ورشکستگی بازار ایدئولوژیک (2)  فرانسیس ساندرز

+ سرگردان در راهروهای ارشاد 

+ تاک و تاک نشان فرهاد یزدی

+ چهره دوگانه اکتبر 

+ نزاع بر سر هیچ! عارف دانیالی

+ بالاتر از خطر  فرهاد یزدی

+ در عربستان چه می گذرد ؟ دکتر رضا علوی

+ امنیت در عصر جنگ افزار کشتار جمعی - قسمت دوم فرهاد یزدی

+ امنیت در عصر جنگ افزار کشتار جمعی - قسمت نخست فرهاد یزدی

+ گذر پر مخاطره فرهاد یزدی

+ جاسوسی در نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ فوریت مساله افغانستان فرهاد یزدی

+ مرزهای نوین، در حال شکل گیری. فرهاد یزدی

+ خودمان را گول نزنیم ما ملت بزرگی نیستیم رضارخشان

+ امیدهای آینده فرهاد یزدی

+ پرویز شفا استاد سینما از دنیای ما رفت 

+ افعانستان: روزنه امید؟ فرهاد یزدی

+ بازیگر جدید سیاست خارجی ایران فرهاد یزدی

+ آینده‌نگری در برنامه‌ریزی شهری میانه دکتر علی تقی‌پور

+ کابینه دوم روحانی فرهاد یزدی

+ صادق خلخالی به روایت دخترش 

+ مریم میرزاخانی و مهدی علوی شوشتری حسین باقرزاده

+ از ژن برتر تا بابای بند باز رضارخشان

+ پرنسیب سیاسی را از احمدی نژاد باید آموخت رضارخشان

+ آیا جنگ بین ایران و عربستان - یک بلوف سیاسی از سوی امریکا نیست؟ م - ر ایران

+ راه ملت فرهاد یزدی

+ هیچ دلیلی برای خوش بینی به آینده خاورمیانه نیست / جنگ بزرگ بعدی در راه است 

+ ما و تمدن‌زدایی جهانبگلو

+ برای آناهیتا دختر مریم دکتر محسن طاهری دمنه

+ اتحاد برای ایجاد جنگ فرهاد یزدی

+ استالین و منطق صوری میثم خسروی*:

+ موازنه قدرت فرهاد یزدی

+ علوم انسانی خصلتاً مزاحم است سارا شریعتی

+ تبریک به کتاب در جستجوی یحیی دکتر شیرزاد کلهری

+ آقازاده ای که ولیعهد شد  رضا علوی

+ صدای پای بحران در کانون دانایی 

+ چرا باید علوم انسانی بخوانیم؟ سارا شریعتی

+ آینده نه چندان دور ایران فرهاد یزدی

+ دانشگاه به‌مثابۀ شرکت چندملیتی 

+ بلبشوی نظام همزمان با وقایع تعیین کننده قطر فرهاد یزدی

+ ما این بودیم دکتر شیرزاد کلهری

+ چین چهره جهان را تغییر می‌دهد؟ 

+ روشنفكری پژوهی اکرمی، موسی

+ دوره ی مارکس و دوره ی ما دکتر شیرزاد کلهری

+ درنکوهش از شرکت در انتخابات محمّد امینی

+ بیانیه ­ی جمعی از آینده پژوهان کشور در حمایت از دولت تدبیر و امید 

+ امنیت در عصر هسته ای - بخش سوم - ایران فرهاد یزدی

+ امنیت در عصر هسته ای - بخش دوم فرهاد یزدی

+ امنیت در عصر هسته ای - بخش نخست فرهاد یزدی

+ برگزاری همه‌پرسی با استفاده از امکانات نظام ولایت فقیه علی صدارت

+ مرز میان «فرار مغزها» و «قرار مغزها» وحید احسانی

+ جایگاه روابط عمومی در دوره مدرنیته مریم سبحانی فرد

+ ترامپ و نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ آیا وجه اصلی «فرار مغزها» وجه «مکانی/جغرافیایی» آن است؟  وحید احسانی

+ اندیشۀ سیاسی چیست و به چه دردی می‌خورد؟ 

+ هنر گفت و گو ـ آرک دیلی با ساسکیا ساسِـن- برگردان آرش بصیرت

+ سایه اقتصاد بر سر سیاست. محسن رنانی

+ سوریه، کره شمالی و نظام اسلامی فرهاد یزدی

+ چگونه مشکلات سیاست خارجی را کاهش دهیم؟. محمود سریع القلم

+ ترامپ و دنیای پساحقیقت كن ويلبر

+ امکان تجزیه ایران؟ فرهاد یزدی

+ خبرت هست که در شهر شکر ارزان شد؟! محمّد امینی

+ دل‌واپسانِ آزادی! جعفر پارساپور

+ همه پرسی برای تعیین سرنوشت نظام اسلامی فرهاد یزدی



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995