Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


چرا بچه‌ها تلویزیون را بیشتر از کتاب دوست دارند؟

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[03 Jun 2017]   [ روح‌الله کریمی]

*استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
کشف و خلق معنا

کودککلیدواژه‌ای که برای پاسخ به پرسش اول باید به سراغ آن رفت نه صرف «هیجان‌انگیزتر» یا «خیال‌انگیزتر» بودن تلویزیون، بازی‌های رایانه‌ای و گشت‌وگذار در دنیای مجازی، بلکه «کشف معنا» است. کودک، دنیایی ازهم‌گسیخته و گسسته دارد. کشف معنا از اجزای ازهم‌گسیختۀ یک روایت، اگرچه برای کودک لذت‌بخش است، اما لذت‌بخش‌تر این است که کشف معنا از یک روایت، به کودک برای به هم پیوستن و به عبارتی بهتر، کشف معنا در دایرۀ بزرگ‌تر یعنی عناصر ازهم‌گسیخته در جهان او نیز کمک می‌کند.

شاید امروزه به‌سختی پدر یا مادری را بتوان پیدا کرد که شکایت کند فرزندش بیش از حد کتاب را دوست دارد و در مطالعۀ کتاب افراط می‌کند، به‌طوری‌که به سایر امور زندگی‌اش به اندازۀ کافی نمی‌رسد. اما این شکایتی رایج از سوی پدرها و مادرهاست که فرزند خردسالشان بیش از حد تلویزیون تماشا می‌کند، یا فرزند نوجوانشان به شکل افراطی وقتش را صرف بازی‌های رایانه‌ای یا گشت‌ زدن در دنیای اینترنت و شبکه‌های مجازی می‌کند و حتی به آن‌ها اعتیاد دارد. چرا برای اغلب کودکان و نوجوانان کتاب به اندازۀ تلویزیون، بازی‌های رایانه‌ای و گشت زدن در دنیای مجازی جذاب نیست؟

پاسخ اولیه به این پرسش احتمالاً این است که دنیای تصاویر متحرک، هیجان‌انگیزتر از دنیای ساکن کتاب است؛ البته «هیجان‌انگیز بودن» نمی‌تواند کلیدواژۀ مناسبی برای حل مسئله باشد، چراکه می‌توان گامی به عقب برداشت و پرسید چرا کتاب به اندازۀ فیلم و بازی رایانه‌ای برای کودکان «هیجان‌انگیز» نیست؟ یکی از پاسخ‌های احتمالی این است که تصاویر پویا خیال‌انگیزتر است. این پاسخ، مسلّم می‌گیرد که کتاب نمی‌تواند به اندازۀ تصاویر پویای تلویزیونی و رایانه‌ای خیال‌انگیز باشد. اگرچه دربارۀ محدودیت‌های زبان و تصویر و نسبت میان آن دو تأملات جدی فلسفی وجود داشته است، اما خیال‌انگیزتر دانستن تصاویر متحرک از کتاب، محدودیت زبان و فراتر رفتن تصویر از مرزهای آن را مسلّم می‌گیرد، حال آنکه به نظر می‌رسد تصویری که آدمی خلق می‌کند، علاوه بر محدود بودن به حدود زبان، محدودیت‌های دیگری نیز دارد. علی‌رغم پیشرفت‌های فناورانه در عرصۀ خلق تصاویر و فیلم‌های متحرک، هیچ‌گاه نمی‌توان از محدودیتی که این ابزارها پیش پای قوۀ خیال پرّان آدمی می‌نهند صرف‌نظر کرد. فراوانند رمان‌های خواندنی و هیجان‌انگیزی که وقتی به فیلم سینمایی یا انیمیشن تبدیل شده‌اند به‌هیچ‌وجه نتوانسته‌اند صحنه‌هایی که نویسندۀ رمان آن‌ها را در ذهن خواننده خلق کرده است، بازآفرینی کنند.

پاسخ دیگر به چرایی هیجان‌انگیزتر بودن فیلم و بازی رایانه‌ای نسبت به کتاب می‌تواند این باشد که تصاویر متحرک کار قوۀ تخیل را برای کودک انجام می‌دهد و تصاویری که او با تلاش باید در خیال خود بسازد، فیلم به‌صورت آماده در اختیارش قرار می‌دهد. این پاسخ فرض می‌کند که کودک آدمی آماده‌خوری و به تعبیری تنبلی را بر تلاش برای ساختن و خلق کردن ترجیح می‌دهد؛ این پاسخ دچار تعارض درونی است. پاسخ ابتدایی هیجان‌انگیز بودن را موجب جذب کودک به تصاویر متحرک می‌داند، درحالی‌که برای پاسخ به چرایی هیجان‌انگیزی این نوع تصاویر، فرضی مقابل فرض اول را مسلم می‌گیرد و پاسخ می‌دهد چون کودک به طور طبیعی تنبل است، دوست دارد تصاویر هیجان‌انگیز را منفعلانه ببیند تا اینکه آن‌ها را خلاقانه در خیال خود خلق کند. به نظر نمی‌رسد دریافت منفعلانۀ یک تصویر بتواند به اندازۀ خلق فعالانۀ آن هیجان‌انگیز باشد. تصاویر خیالی که با به پرواز درآوردن قوۀ خیال خود می‌سازیم برای ما خوشایندتر و دوست‌داشتنی‌تر از تصاویر خیال‌انگیزی است که دیگری ساخته است و ما آن را منفعلانه تماشا می‌کنیم. البته نمی‌توان انکار کرد که چه کتاب و چه تصویر پویا می‌توانند فعالانه خیال ما را به پرواز درآورند، اما تلاشی که در هنگام ساخت تصاویر خیالی از خواندن کتاب باید به خرج دهیم، بیشتر و در مقابل محدودیت‌هایی که می‌توان از این طریق بر آن‌ها فائق آمد، کمتر است.

برای پاسخ به پرسش ابتدایی بد نیست بار دیگر به سراغ آن برویم و در تدقیق آن بکوشیم؛ با دقت بیشتر در آن پرسش شاید نتوان به سادگی همۀ کتاب‌ها را در یک کفۀ ترازو و فیلم، انیمشین، بازی‌های رایانه‌ای و گشت‌وگذار در فضای مجازی را در کفۀ دیگر قرار داد، لازم است دربارۀ کتاب‌ها قائل به تفصیل شویم. احتمالاً تصدیق خواهید کرد که بسیارند کودکان خردسالی که داستان، به‌ویژه داستان‌های دیو و پری یا داستان‌های حیوانات را به اندازۀ طرف دیگر و حتی بیشتر دوست دارند، یا نوجوانانی که برای خرید کتاب‌های تخیلی مثل مجموعه کتاب‌های هری ‌پاتر صف می‌کشند؛ پس شاید بهتر باشد مفهوم کتاب را در پرسشمان محدودتر کنیم و دقیقاً به سراغ کتاب‌هایی برویم که کمتر کودکی واقعاً از سر رضایت باطن حاضر است آن‌ها را بر فیلم، انیمیشن، بازی‌های رایانه‌ای و حضور در دنیای مجازی ترجیح دهد. آری! درست حدس زدید، کتاب‌های درسی! کتاب‌های درسی چنان مصداق‌های بارزی برای پژوهش ما محسوب می‌شوند که شاید بتوان ادعا کرد در انزجار کودکان از سایر کتاب‌ها حتی کتاب‌های شیرین داستان نیز نقشی انکارناپذیر داشته‌اند.

کلیدواژه‌ای که برای پاسخ به پرسش اول باید به سراغ آن رفت نه صرف «هیجان‌انگیزتر» یا «خیال‌انگیزتر» بودن تلویزیون، بازی‌های رایانه‌ای و گشت‌وگذار در دنیای مجازی، بلکه «کشف معنا» است. کودک، دنیایی ازهم‌گسیخته و گسسته دارد. کشف معنا از اجزای ازهم‌گسیختۀ یک روایت، اگرچه برای کودک لذت‌بخش است، اما لذت‌بخش‌تر این است که کشف معنا از یک روایت، به کودک برای به هم پیوستن و به عبارتی بهتر، کشف معنا در دایرۀ بزرگ‌تر یعنی عناصر ازهم‌گسیخته در جهان او نیز کمک می‌کند.

ما برای اینکه بتوانیم ازهم‌گسیختگی عناصر ذهنی خود را سامان دهیم، نیاز به چهارچوبی جامع‌تر و کلی‌تر داریم تا بتوانیم این عناصر را در دل آن بنشانیم. اگر فیلمی را از وسط آن تماشا کنید، ممکن است بعضی از صحنه‌ها کاملاً برای شما گیج‌کننده باشد؛ وقتی بار دیگر فیلم را از اول تماشا ‌کنید یا از کسی که ابتدای فیلم را دیده است معنای صحنه‌ای که نفهمیده‌اید، بپرسید، تازه آن صحنۀ مبهم برای شما معنادار می‌شود؛ وقتی آن صحنه را درچهارچوبی بزرگ‌تر قرار می‌دهید، آن صحنه برای شما معنادار می‌شود و احساس رضایت پیدا می‌کنید؛ جزء در کل و یک پدیده در زمینۀ آن معنا می‌یابد.

دنیای کودکان، دنیای تجربه‌های ازهم‌گسیخته‌ای است که چهارچوبی برای معنا دادن به آن‌ها ندارند؛ به همین خاطر هر تجربه‌ای برای کودک، رازگونه و حیرت‌آور است. هر چیزی که به کودک کمک کند معنایی به تجربه‌های ازهم‌گسیختۀ خود بدهد، برای او شیرین، هیجان‌انگیز و خواستنی است؛ اما نکتۀ مهم این است که معنا کشف‌شدنی است نه دادنی؛ کودک خود باید بین اجزای ازهم‌گسیختۀ تجارب خود ارتباطی بیابد.

اکنون می‌توان بهتر فهمید که چرا کتاب‌های درسی توان رقابت با تصاویر متحرک را ندارند. کودکان در غالب کتاب‌های درسی معنایی که بتواند مشکلات آن‌ها را پاسخ دهد، نمی‌یابند. توصیه به کتاب خواندن با این انگیزه که «فعلاً بخوان در آینده معنای آن را خواهی یافت» و «خواهی فهمید که برایت مفید است»، برای کودک جذابیتی ندارد، همان‌گونه که داروی تلخی که کودک به امید سلامتی‌اش در آینده می‌خورد برای او خوشایند نیست و از آن گریزان است. بزرگ‌سالان بر اساس تجربیات گذشته برای خود آینده‌ای را ترسیم می‌کنند و در پرتو آن می‌توانند به اعمال کنونی خود معنا دهند، اما تصور چنین آینده‌ای برای کودک دشوار است. کودک برای به دست آوردن معنا می‌خواند. کودکی که بداند خواندن کتابی معنایی به تجربه‌های ازهم‌گسیختۀ او و به بیان دیگر، کمکی به حل مسائل او نمی‌کند، آن کتاب را کنار خواهد گذاشت. کودک تشنۀ معنایی است که روشنی‌بخش تاریکی‌ها و ابهامات زندگی او باشد، معنایی که با مشکلات زندگی او پیوند یابد، معنایی که برای او بیشترین اهمیت را داشته باشد. هرچه کودک از خواندن یک کتاب معنای بیشتری را کشف کند، از خواندن آن مسرورتر خواهد بود و این احتمال خواندن کتاب‌های بعدی را در او افزایش می‌دهد. اولین مشکل کتاب‌های درسی این است که این‌چنین معانی را در اختیار او قرار نمی‌دهد، اما تصاویر متحرک اگرچه ممکن است معنایی سطحی در اختیار کودک قرار دهد، اما به کودک کمک می‌شود از اجزای ازهم‌گیسخته و نامفهوم، کشف معنا کند، معنایی که از طریق آن می‌تواند به اجزای ازهم‌گسیختۀ تجارب خود نیز معنا دهد.

مشکل دوم کتاب‌های درسی و امثال آن‌ها این است که اگر واجد موضوعاتی هم باشند که برای حل مشکلات کودک اهمیت داشته باشد، آن را به‌صورت مستقیم و زمخت و تلقین‌گونه منتقل می‌کنند و شرایط اکتشاف معنا را توسط کودک فراهم نمی‌کنند. بنابراین، بار دیگر باید گفت برای کودک معنادار نیستند؛ معنا را باید کشف کرد، نمی‌توان آن را به کسی داد. ما انسان‌ها بیش از آنکه خوشمان بیاید کسی معنایی را به‌صورت مستقیم در اختیارمان قرار دهد، دوست داریم آن را از میان داستان‌ها، اشعار و تاریخ کشف کنیم. داستان‌های مولانا برای ما شیرین و خواستنی هستند، چون معنایی را باواسطه و پس از تلاش فکری‌ در اختیار ما قرار می‌دهند. کودک هم دوست دارد برای رفع تعارضات و حل مسائل خود معانی را کشف کند. انتقال مستقیم معنا به ذهن کودک برای او ناخوشایند است، کودک نمی‌تواند بین آن معنا و زندگی خود ارتباط برقرار کند. می‌توان کودک خردسالی را که به کودکان دیگر صدمه می‌زند با یک دستورالعمل آمرانه از چنین کاری نهی کرد، اما احتمال تأثیرگذاری چنین امری به‌مراتب کمتر از زمانی خواهد بود که برای آن کودک، داستانی از کودکی تنها در شهری دور بخوانیم که دوستی ندارد تا با او بازی کند. کتاب‌های درسی به جای آنکه به طور صریح، سرراست و بدون ابهام بخواهند معانی را به کودک منتقل کنند، باید مملو از چالش، ابهام و مشکلاتی باشند که فضا را برای اکتشاف فردی کودک فراهم می‌نمایند.

مشکل سوم کتاب‌های درسی این است که نه تنها خود فاقد معنا هستند و نه تنها امکان کشف معانی حداقلی که در آن‌ها وجود دارد برای کودک فراهم نمی‌کنند، کتاب‌هایی جدا و مجزا در نظر گرفته می‌شوند که هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند و کودک بار دیگر نمی‌تواند میان آن‌ها ایجاد ارتباط و کشف معنا کند.

اکنون شاید بتوان حتی راهی برای این پرسش تازه گشود که چرا کودکان و نوجوانان بازی‌های رایانه‌ای و گشت‌وگذار در فضای مجازی را بیشتر از تلویزیون و سینما دوست دارند. تلویزیون و سینما فقط می‌تواند امکان کشف معنا را برای کودکان فراهم کند، اما بازی‌های رایانه‌ای و فضای مجازی علاوه بر کشف معنا که همچنان محدودیت‌ها و انفعالات خود را دارد، امکان خلق معنا را نیز برای آن‌ها فراهم می‌کند.


مطلب‌های دیگر از همین نویسنده در سایت آینده‌نگری:


منبع: 202


بنیاد آینده‌نگری ایران



دوشنبه ۵ تير ۱۳۹۶ - ۲۶ ژوئن ۲۰۱۷

خبرهای علمی

+ سلول‌های بنیادی به کمک درمان ناباروری می‌آیند 

+ آیا جسدی که به روش سرمازیستی منجمد شده است دوباره به زندگی بازخواهد گشت؟ 

+ آیا انسان به حداکثر طول عمر خود رسیده است؟ 

+ چرا بچه‌ها تلویزیون را بیشتر از کتاب دوست دارند؟ روح‌الله کریمی

+ ملاحظات فنی چالش ساخت کیسه‌ آفرزیس برای جداسازی سلول‌ها 

+ انقلابی که اتفاق نیفتاد! دکتر شیرزاد کلهری

+ حافظه‌های مصنوعی؛ رویـای واقعـی حمیدرضا تائبی

+ چرا افراد باهوش از چند وظیفه‌گی اجتناب می‌کنند؟ مهسا قنبری

+ اظهارنظر جنجالی ایلان ماسک: رابط مغز و کامپیوتر ضامن بقای انسان‌ها حمیدرضا تائبی

+ افسردگی اختلال ذهنی نیست؛ راه‌کار مغز برای حل مشکل است! حمید نیک‌روش

+ کامپیوتر کشف کرد انسان‌ها چگونه چهره‌ها را تشخیص می‌دهند حمیدرضا تائبی

+ محاسبات مقاوتی: برمبنای مغز انسان 

+ نور، این «ذره – موج» پُر از زیبایی و راز همنشین بهار

+ بهره‎برداری از هوش‎اجتماعی نیروی‎کار آینده به کمک فناوری  مترجم: فریبا ولیزاده

+ بازگشت از آن دنیا محمدرضا تجلی

+ شبيه‌سازي مغز در 2015. 

+ کاربرد فناوری اطلاعات در پزشکی 

+ DNA روش آینده ذخیره اطلاعات خواهد بود؟ 

+ چرا علم با بحران مشروعیت و بی‌اعتمادی روبرو است؟ 

+ علم رهایی بخش 

+ مغز و اسرار آن (جهش غول‌آسای بعدی علم – بخش نخست) پوریا ناظمی

+ چرا سفر به مریخ مهم است؟ پوریا ناظمی

+ آشکارشدن امواج جاذبه؛ لحظه‌ای مهّم در تاریخ علم  همنشین بهار

+ ذهن زیبا یا متوهم ؟ فاطمه سیارپور

+ پیش به سوي یک استراتژي دموکراتیکی براي علم ویلیام کري

+ در آینده ای نزدیک دندان ها با شیشه ترمیم می شوند 

+ کبدچرب؛ بیماری آینده 

+ توربینی که پرواز می‌کند و چند برابر توربین‌های زمینی برق تولید می‌کند. 

+ خودرو‌هایی که با هم حرف می‌زنند جواد عسگری

+ شیوه‌های نوین درمان آسیب‌های مغزی 

+ کم‌آبی؛ هشداری برای 14 کشور خاورمیانه فرناز حیدری

+ چرا مخالف شبيه سازي انساني هستم؟ جرمي ريفکين

+ تبدیل بافت سرطانی به بافت سالم در آزمایشگاه bbc

+ دانشمندان در آزمایشگاه یک مغر انسان پرورش دادند 

+ طول عمر انسان محدودیت ندارد 

+ ويتامين‌هاي کاهش و افزايش وزن 

+ ناسا از کشف شبیه‌ترین سیاره به زمین خبر داد 

+ مغزهای متصل شده موش ها، کامپیوتر ارگانیک تولید می کند رضا مولوی

+ چگونه هوش هیجانی (EQ) خود را از 6 راه افزایش دهیم ؟  شیما عنایت فرد

+ ترکیب اپتوژنتیک و MRI برای مطالعه بیماری‌های مغزی 

+ دیدن با زبان امکانپذیر شد 

+ دستم را بفشار تا بگویم چقدر زنده می‌مانی بی بی سی

+ ناسا: رسیدن به سرعتی بیش از سرعت نور هنوز در حد رویا است بی بی سی

+ پیوند قلب مُرده به انسان برای اولین بار در جهان 

+ تاثیر درآمد والدین بر آناتومی مغزی کودکان 

+ چشم مصنوعی مجهز به وای – فای ساخته شد 

+ قدرتمندترین خودروی تمام برقی جهان ساخته شد 

+ کشف ارتباط سریع فکر کردن با عملکرد نوعی ژن 

+ استفاده از سفیده‌ تخم مرغ در فرآیند تولید نانوذرات 

+ نخستین قدم برای دستیابی به شهر هوشمند 

+ ساخت نوعی نانودارو برای درمان عفونت باکتریایی مقاوم به آنتی بیوتیک‌ها 

+ «بهبود وضعیت اخلاقی مرهون خرد و دانش است و نه فقط ادیان»  کامبیز توانا

+ تصویربرداری فوق پیشرفته از میکروب‌ها و ذرات نانو با دستاورد ساخت داخل 

+ کشف راز مهمترین ژن استخوان ساز توسط محقق ایرانی دانشگاه آلاباما 

+ کاشت حافظه مصنوعی در مغز برای به یاد آوردن خاطرات 

+ زمین آن‌قدرها هم به ماه وابسته نیست  Space

+ رمزگشایی از اسرارآمیزترین ذرات بنیادی حامد الطافی مهربانی

+ پیش‌بینی زمان مرگ با کاهش قدرت بویایی 

+ برنامه‌های سوئیس برای توسعه دیپلماسی علم (۳) 

+ شروع به کار نیروگاه تولید برق از انرژی امواج دریا 

+ مصرف شکر را به «پنج تا ده درصد» رژیم غذایی روزانه کاهش دهید 

+ آیا نظریه «بیگ‌بنگ» به چالش گرفته شده است؟ بکتاش خمسه پور

+ پروفسور سرکار آرانی : “چرا” شروع یادگیری است 

+ روزنامه نگار ی علم پوریا ناظمی

+ ویژگی های فلسفی هوش مصنوعی چیست؟  

+ پیش بینی فناوری ها و رویدادهای علمی آینده  تحریریه‌ی بیگ بنگ

+ جهانی برخاسته از هیچ! میچیو کاکو

+ یادگیری چگونه رخ می دهد؟ 

+ هوش مصنوعی و آینده ترسناک بشر 

+ ۱۱ دلیلی که شیر دیگر یک غذای جادویی نیست  نسیبه خانلرزاده

+ چگونه به ناممکن ها دست پیدا کنیم؟  

+ اختراعات تصادفی که جهان را تغییر داد جواد ارشادی

+ این درد می تواند از علایم افسردگی باشد 

+ خالکوبی هپاتیت می آورد؟ 

+ چگونه به وسیله اینترنت تحقیق کنیم؟  ربابه نصیرزاده

+ طراحی دیش‌هایی برای تولید برق، آب پاکیزه و تهویه مطبوع از خورشید 

+ ۱۴۸ فناوری و راهکار برای مدیریت بحران کم‌آبی 

+ شیمی درمانی تا ۲۰ سال دیگر منسوخ می‌شود 

+ برقراری اولین ارتباط تله‌پاتی مغز به مغز در جهان 

+ درمان درد مفصل با تغذیه مهتاب خسروشاهی‌

+ طبیعی ترین شیوه های مبارزه با درد 

+ درمان هدفمند به کمک داروهای هوشمند ایلیا امیری

+ ده پیش‌بینی درباره تحولات علمی و فنی جهان تا سال ۲۰۲۵  خبرگزاری آلمان

+ ماه به دیدار زمین می‌آید  همنشین بهار

+ خانه های چند نسلی، راه حل آلمان برای از تنهایی درآوردن مسن ترها 

+ چند پرسش و پاسخ کاربردی درباره خونریزی قلبی  

+ خبرنامه دیجیتال باشگاه آینده پژوهی وحید مطلق منتشر شد 

+ نفوذ دیجیتالی به مغز  مائده گیوه چین

+ درباره زمان، وجود، مشاهده، چیزها و اصول منطقی ریاضی - فیزیک کوانتوم وحید وحیدی مطلق

+ ابدی شدن و نامیرایی دیجیتال در سال 2045 محقق خواهد شد  

+ پیش بینی کاربردهای فناوری نانو تا سال 2020 

+ چسب زخم هوشمند  

+ افزایش عمر بیماران سرطانی با برداشتن پروستات 

+ با همکاری چشم و مغز؛ زمان حال کش می آید 

+ تولید نانو ذرات حامل دارو برای درمان سرطان سینه 

+ روز پرشکوه علم  پوریا ناظمی

+ نشانه‌هایی از آغاز عالم  سیما قاسمی

+ آزمایشگاهی به گستردگی کیهان  رضا منصوری

+ تا فردا راهی نیست  نوید احمدی‌روزبهانی

+ جهان در سال 2020 / وقتی در و دیوار شهر هم با شما سخن بگویند 



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995