Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


زلزله و گسل‌های اعتماد اجتماعی

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Facebook Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[16 Nov 2017]   [ ]

مرتضی کاظمیان

زلزله غرب ایران تنها صدها قربانی و هزاران مجروح و چند ده هزار آسیب‌دیده و بی‌خانمان بجا نگذاشت؛ زلزله مزبور همچنین تنها از وضع ناامیدکننده مدیریت بحران و امدادرسانی در ایران پرده برنگرفت؛ زلزله شواهد تأمل‌برانگیزی از وجود گسل‌های آسیب‌رسان در مفهوم «اعتماد اجتماعی» به‌همراه داشت.

این گسل‌ها هم در سفر بسیارکوتاه حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، به منطقه، و حضور وی در حلقه نیروهای امنیتی ـ نظامی مشهود شد، و هم در واکنش‌های اجتماعی به زلزله و نحوه کمک‌رسانی و جمع‌آوری هدایا.

می‌توان با اطمینان ادعا کرد عنصر بسیار مهم «اعتماد» در ایران امروز مخدوش شده؛ چه اعتماد جامعه به حاکمان و چه اعتماد میان شهروندان.

به‌نظر می‌رسد که مفهوم اعتماد اجتماعی به‌مثابه مهم‌ترین بعد سرمایه اجتماعی، در سال‌های اخیر و به‌گونه‌ای فزاینده دچار فرسایش و آسیب شده؛ وضعی که مابه‌ازاها و پیامدهای ناگوار خود را به‌گونه‌ای فزاینده متبلور خواهد کرد.

دیدار غریب روحانی با زلزله‌زدگان

هرچند زلزله اخیر در منطقه سرپل ذهاب، و بخشی از ایران رخ داد که به جهت امنیتی جزو نقاط ویژه محسوب می‌شود، اما نمی‌توان از چگونگی دیدار رئیس جمهور از این منطقه چشم فروبست.

خبرگزاری‌های رسمی جمهوری اسلامی (ازجمله "ایرنا" خبرگزاری زیرمجموعه دولت) از این دیدار عکس‌هایی بسیار اندک منتشر کردند. تصاویری که در آنها «فاصله» روحانی با آسیب‌دیدگان به‌قدر لازم مشهود بود. او در خودرویی ویژه، در حلقه محافظان، و نیز درحالی‌که گرداگرد وی را نیروهای ویژه انتظامی آکنده بودند، به اظهارنظر برای زلزله‌زدگان و همدردی با ایشان پرداخت.

خبرگزاری‌ها از سفر فرمانده کل سپاه به مناطق زلزله‌زده نیز عکس‌های بسیار کمی منتشر کرده‌اند؛ به‌شکلی محسوس، ظاهرا حساسیت‌های امنیتی سردار جعفری، مشدد بوده است.

افزون بر این‌ها باید تاکید کرد که ـ تا لحظه نگارش این مکتوب در روز پنج‌شنبه ۲۵ آبان‌ماه ـ رهبر جمهوری اسلامی از مناطق آسیب‌دیده بازدید نکرده است. حتی اگر این دیدار در روزهای آتی نیز رخ دهد، کیفیت آن قابل پیش‌بینی و ترتیبات رخ‌داد آن کاملا مفروض است. قابل اشاره آن‌که آیت‌الله خامنه‌ای حتی در سفرش به بم (زلزله سال ۱۳۸۲) با لباس مبدل در منطقه حاضر شد.

در سطحی دیگر، می‌توان به اقبال گسترده در شبکه‌های اجتماعی آنلاین (به‌ویژه تلگرام) به اخبار و تصاویر و فیلم‌هایی اشاره کرد که مضمون آنها «سوء‌استفاده نهادهای حکومتی از کمک‌های مردمی» است.

این همه، به‌قدر لازم شواهد مهمی از شکاف میان حاکمان و جامعه را در دسترس ناظر قرار می‌دهد. اگرچه این شکاف از دید ناظران و پیگیران پنهان نبوده، اما بروز مشدد آن در چنین رخداد مهمی (زلزله) اهمیت مضاعف دارد.

بی‌اعتمادی صدها هزار سپرده‌گذار به سیستم بانکی کشور و فراتر دستگاه قضایی، یا بی‌اعتمادی بخش مهمی از جامعه به سلامت انتخابات و نظام برگزاری آن در ایران یا کارنامه و عملکرد سپاه پاسداران، یا ریزش فزاینده مخاطبان رسانه ملی، و یا بی‌اعتمادی بسط یافته به نهادهایی چون آموزش و پرورش و سیستم حمل و نقل، تنها برخی نشانه‌های دیگر از شکاف و بی‌اعتمادی جامعه به حاکمان محسوب می‌شود.

اعتماد آسیب‌دیده در جامعه

اما این تنها اعتماد جامعه به حکومت نیست که دچار خدشه و آسیب شده؛ در روزهای اخیر علامت‌های معنادار و مهمی در رابطه با زلزله و نیز آسیب به اعتماد اجتماعی محسوس بوده است. ازجمله افزایش شمار شهروندانی که به سازمان‌های حکومتی یا شبه‌حکومتی (حتی هلال احمر که نهادی مدنی قلمداد می‌شود) و فراتر به سازمان‌های مردم‌نهاد و مدنی، بی‌اعتمادی نشان داده‌اند. اینان یا خود در شبکه‌های اجتماعی آنلاین، اعلام حساب کرده‌ و به جمع‌آوری کمک به زلزله‌زدگان برخاسته‌اند، و یا حتی سوار بر ماشین شخصی، با چند دوست و آشنا، با کمک‌های تهیه‌کرده راهی منطقه زلزله‌زده شده‌اند.

در سطحی دیگر، باید به ابراز تردید شهروندان از سوء‌استفاده برخی افراد از فضای موجود (جو همدردی با زلزله‌زدگان) اشاره کرد، و تذکرها و هشدارهای پرشمار با مضمون ضرورت «حساب‌رسی» و «شفاف‌سازی» بانیان جمع‌آوری کمک‌ها، یا زنهار به مخاطبان از افتادن در دام سوء‌استفاده فریبکاران.
در سطحی دیگر، باید به ابراز تردید شهروندان از سوء‌استفاده برخی افراد از فضای موجود (جو همدردی با زلزله‌زدگان) اشاره کرد، و تذکرها و هشدارهای پرشمار با مضمون ضرورت «حساب‌رسی» و «شفاف‌سازی» بانیان جمع‌آوری کمک‌ها، یا زنهار به مخاطبان از افتادن در دام سوء‌استفاده فریبکاران.

افزون بر این همه (شواهد مرتبط با زلزله اخیر) می‌توان به داده‌های قابل تأمل دیگری نیز اشاره کرد؛ ازجمله:

برگشت خوردن بیش از ۱۷ میلیون چک در سال ۱۳۹۶؛ تشکیل روزانه حدود هزار و ۶۰۰ پرونده نزاع در پزشکی قانونی؛ وجود حدود ۱۵ میلیون پرونده در دستگاه قضایی؛ تقلیل مشهور و فزاینده «قرض‌دهی» شهروندان به‌ویژه در بازار؛ یا کم‌شدن شاخص اعتماد مردم به استادان دانشگاه.

این همه، و دیگر داده‌های همسو، بازتاب‌دهنده مخدوش‌شدن معنادار اعتماد در ایران امروز است.

اعتماد اجتماعی؛ سرمایه اجتماعی

جامعه‌شناسان، اعتماد اجتماعی را در معنای عام و فراگیرش اصلی‌ترین لازمه زندگی و مهمترین بعد سازه «سرمایه اجتماعی» (به معنای شبکه‌های ارتباط و هنجارها و عنصر اعتماد برای هماهنگی و همکاری در جهت نیل به سود متقابل) توصیف کرده‌اند.

از این زاویه، چگونگی تکوین وفاق و تحقق همكاری و همزیستی همدلانه در جامعه و تداوم آن از ضــرورت‌های كاركردی برای حفظ و تداوم یک جامعه محسوب می‌شود.

بـه باور امیل دوركهیم،جامعه‌شناس، در جامعه رقابتی مدرن، جامعه مبتنی‌شده بر قرارداد امکان تحقق و کامیابی ندارد مگر آن‌كه شهروندان به انجام قرارداد و تعهد و پایبندی همنوعان خود به وعده‌ها، اعتماد داشته باشند. به بیان دیگر، اعتماد مبنای انسجام اجتماعی است.

فرانسیس فوکویاما،نظریه پرداز سیاسی، معتقد است به میزانی که جامعه صنعتی و فراصنعتی و مدرن‌تر می‌شود نیازمند «سرمایه اجتماعی» و «اعتماد اجتماعی» بیشتر است. او البته حکومت را مهم‌ترین عامل در افزایش این مفاهیم ارزیابی می‌کند.

جامعه‌شناسان و جمعیت‌شناسان تاکید می‌کنند زمانی‌که میزان اعتماد مردم به مسئولان پایین باشد، حتی عمل به قوانین مصوب و رعایت آنها را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ به بیان دیگر، کاهش اعتماد اجتماعی منجر به تقلیل انضباط اجتماعی می‌شود.

اما عوارض تقلیل اعتماد اجتماعی محدود به همین‌ها نیست. آنتونی گیدنز،جامعه‌شناس، تاکید می‌کند که دموکراسی نیازمند «اعتماد تعمیم‌یافته» است، و رونالد اینگلهارت،اندیشمند سیاسی، معتقد است بدون اعتماد اجتماعی، دموکراسی ممکن نیست.

فقدان لوازم «حکمرانی خوب»، نبود شفافیت و حاکمیت قانون و نظام پاسخ‌گویی و مشارکت اجتماعی آزاد و فعال، و نیز رسانه‌های آزاد و مستقل و منتقد و پرسشگر، بر طبل کاهش اعتماد اجتماعی می‌کوبد.

نشانه‌های هشداردهنده در ایران

متاسفانه شواهدی که در بالا به‌شکل اجمالی مورد اشاره قرار گرفت، و نیز برخی پیمایش‌ها و پژوهش‌های جامعه‌شناختی که در ایران انجام شده دال بر این است که متأسفانه سطح اعتماد اجتماعی در کشور به میزان قابل‌تأملی پایین است؛ وضعی که بی‌گمان بخش مهمی از آن در کاهش سطح اعتماد ایرانیان به حاکمان و نیز فقدان حکمرانی خوب در ایران ریشه دارد.

زلزله اخیر غرب ایران تنها از گسل‌های مرتبط با زمین‌لرزه یا مشکلات جدی مدیریت بحران و توزیع خدمات و کمک‌ها و امدادرسانی رونمایی نکرد؛ زلزله گسل‌های اجتماعی را نیز به رخ کشید.
از یاد نرود که اعتماد اجتماعی خود را در قالب امید اجتماعی نیز آشکار می‌کند. وقتی جامعه‌ای از امید به تغییر اثباتی فاصله گیرد و مأیوس شود، زمانی‌که فارغ‌التحصیلان دانشگاه و جوانان چشم‌انداز روشن و امیدوارکننده‌ای برای خود قائل نباشند، هنگامی‌که لایه‌های اجتماعی امید خود را به احقاق حقوق اولیه و قانونی خود یا اصلاح و بهبود وضع نامطلوب از دست دهند، نشانه‌های نگران‌کننده‌ای از ریزش و تقلیل اعتماد اجتماعی قابل ردیابی است.

قابل اشاره آن که ترکیب اعتماد و امید اجتماعی، خود را به‌صورت شادی متبلور می‌کند. ایران در آخرین رتبه‌بندی مرتبط با «شادی» در میان کشورهای جهان، جایگاه ۱۰۸ را از آن خود کرده است. این شاید خود گواه مهم و هشدار دیگری برای حاکمان و نیز کنشگران جامعه مدنی ایران باشد.

زلزله اخیر غرب ایران تنها از گسل‌های مرتبط با زمین‌لرزه یا مشکلات جدی مدیریت بحران و توزیع خدمات و کمک‌ها و امدادرسانی رونمایی نکرد؛ زلزله گسل‌های اجتماعی را نیز به رخ کشید. گسل‌هایی که باید برای دغدغه‌داران دموکراسی و حقوق بشر در ایران اهمیت مشدد داشته باشد؛ گسل‌های مهمی که ترمیم آنها با مقوله‌های پرشماری ـ ازجمله و به‌ویژه ضرورت و اهمیت دموکراتیزاسیون ـ پیوند می‌خورد.

--------------------------------------------------------------

یادداشت‌ها و گفتارها بیانگر آرا و نظرات نویسندگان خود هستند و نه بازتاب دیدگاهی از سوی رادیو فردا.

خبرهای دیگر از همین منبع در سایت آینده‌نگری:


منبع:




سه شنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۶ - ۱۲ دسامبر ۲۰۱۷

اخبار روز

+ گفت وگوی حسن روحانی و قاسم سلیمانی با مقام های حماس 

+ بوریس جانسون: از مقامات ایران خواسته‌ام که شهروندان دو تابعیتی را آزاد کنند 

+ علی مطهری: اگر حصر ادامه پیدا کند باید وارد شویم 

+ واکنش تند رهبر حماس و چند مقام ایرانی به تصمیم ترامپ درباره اورشلیم 

+ کره شمالی: در این شرایط پرسش این است که جنگ چه زمانی آغاز خواهد شد 

+ حمایت یک کنفدراسیون بین‌المللی کارگری از مطالبات کارگران نیشکر هفت‌تپه 

+ صدور حکم جلب برای رئیس‌جمهوری سابق آرژانتین به اتهام «تبانی با ایران» 

+ درگیری سربازان اسرائیلی و فلسطینی‌ها در کرانه باختری و غزه 

+ بقایی: صادق لاریجانی زیر نظام دینامیت گذاشته است 

+ کلانتری: تنها راه احیای دریاچه ارومیه٬ استقراض خارجی است 

+ احمد جنتی: ریشه فتنه در ایران هنوز خشک نشده است 

+ تجمع دانشجویان چند دانشگاه در اعتراض به «پولی‌شدن دانشگاه‌ها» 

+ علی عبدالله صالح، رییس جمهور سابق یمن کشته شد 

+ نامه رئیس سی‌آی‌ای به قاسم سلیمانی در رابطه با تهدید منافع آمریکا 

+ انتقاد فعالان دانشجویی از فضای امنیتی؛‌ روحانی: انتقاد حق دانشجویان است 

+ «دهقان فداکار» کتاب‌های درسی ایران در سن ۸۷ سالگی درگذشت 

+ همسر دانشجوی زندانی در ایران از دولت آمریکا خواست او را «نجات دهد» 

+ صادق لاریجانی، سخنان احمدی نژاد علیه قوه قضائیه را «بالاترین خیانت»‌ خواند 

+ عربستان خواستار خلع سلاح حزب الله لبنان شد 

+ احمدی‌نژاد به خامنه‌ای: بهره‌برداری شخصی از دستگاه قضایی، فرصت اصلاح آن را از بین برده است 

+ ایران به هواپیمای نخست‌وزیر بلغارستان اجازه استفاده از حریم هوایی‌اش را نداد 

+ از هر سه زن تهرانی «یک نفر» در معرض خشونت قرار گرفته است 

+ سی‌ان‌ان: سفر تیم مشترک اروپایی‌ها به واشینگتن برای دفاع از برجام 

+ «وعده بابک زنجانی» برای تسویه بدهی‌های نفتی خود تا ۱۰ روز آینده 

+ وکیل شاکیان سعید مرتضوی به ۱۰ ماه زندان و ۴۰ ضربه شلاق محکوم شد 

+ نماینده مجلس: سوءاستفاده جنسی از کودکان در ایران افزایش چشم‌گیری یافته است 

+ حمید بقایی خواستار استعفای مقام‌های قوه قضاییه ایران شد 

+ پخش یک مستند تلویزیونی علیه دو متهم به «جاسوسی» در ایران 

+ شش نماینده مجلس: وزیر اطلاعات درباره دلایل شکایت از پرستو فروهر توضیح دهد 

+ هشدار مقامات ایران نسبت به ورود روان‌گردان «دستمال» به کشور 

+ نماینده مجلس: میلیون‌ها یورو در کنفرانس عدم تعهد در تهران مفقود شده است 

+ ولید جنبلاط: عربستان با ایران مذاکره کند و به جنگ یمن پایان دهد 

+ مشایی: ایستادن در برابر این دستگاه قضایی «منحرف» افتخار است 

+ اِما تامپسون در حمایت از نازنین زاغری تجمع به راه انداخت 

+ روسیه، ایران و ترکیه خواستار تشکیل «کنگره گفت‌وگوی ملی» سوریه شدند 

+ خامنه‌ای: در هر جایی که برای مقابله با کفر و استکبار، نیاز به حضور باشد، کمک می‌کنیم 

+ هشدار یک گروه حقوق بشری درباره سوء استفاده از اطلاعات کاربران ایرانی 

+ افت چشمگیر صادرات و اوج گیری واردات ایران از اروپا 

+ فاطمه کروبی: بزرگان درباره حصر حاشیه نروند 

+ بازجویی وزارت اطلاعات از «دو عضو ستاد انتخاباتی روحانی در استان های غربی» 

+ آمریکا یک شبکه جعل اسکناس برای نیروی قدس سپاه ایران را تحریم کرد 

+ رئیس ستاد نیروهای مسلح ایران به سوچی روسیه رفت 

+ امتناع نسرین ستوده از حضور در دادسرای اوین به دلیل «عدم رعایت تشریفات قانونی» 

+ عون: القائات درباره مشارکت دولت لبنان در اقدامات تروریستی پذیرفتنی نیست 

+ دیدار حریری و مکرون در پاریس؛ حریری «چهارشنبه» به لبنان بازمی‌گردد 

+ حمله شدیداللحن یک مقام بلندپایه دفتر خامنه‌ای به منتقدان مسکن مهر 

+ پایان بست نشینی نزدیکان احمدی‌نژاد در حرم عبدالعظیم 

+ کاخ سفید: توافق ترامپ و مکرون در مورد لزوم مقابله با اقدامات حزب‌الله و ایران 

+ رابرت موگابه از ریاست حزب حاکم زیمبابوه برکنار شد 

+ اسرائیل: برای مقابله با ایران آماده همکاری با عربستان سعودی هستیم 

+ زلزله و گسل‌های اعتماد اجتماعی 

+ اصرار موگابه بر ماندن در قدرت؛‌ بحران در زیمبابوه ادامه دارد 

+ تلگراف: «اعلام آمادگی بریتانیا برای بازپرداخت ۴۰۰ میلیون پوند بدهی به ایران» 

+ ابراز نگرانی فرانسه از مقاصد «سلطه‌طلبانه» ایران در منطقه 

+ ارتش زیمبابوه قدرت را در دست گرفت 

+ روحانی درباره آسیب زمین‌لرزه: در ساخت‌وساز فساد وجود داشته است 

+ «شک و تردید» وزیر خارجه بریتانیا در مورد حمایت دیپلماتیک از زاغری 

+ بقایی به جای حضور در دادگاه در آرامگاه عبدالعظیم «بست نشست» 

+ زلزله‌زدگان کرمانشاه شب دیگری را در فضای باز سپری کردند؛ تعداد مجروحان به ۹۳۸۸ نفر رسید 

+ سندیکای کارگران شرکت واحد: به غل و زنجیر کردن فعالان کارگری و معلمان پایان دهید 

+ افزایش تعداد کشته‌شدگان زلزله به ۴۰۷ تن؛‌ بیمارستان‌ها با کمبود امکانات مواجهند 

+ سعد حریری می‌گوید به‌زودی به لبنان باز می‌گردد 

+ درخواست بقایی برای محاکمه دادستان تهران به دلیل «تخلفات» در رسیدگی به پرونده‌اش 

+ زمین‌لرزه شدید در مرز ایران و عراق؛ دست‌کم ۶۱ کشته و ۳۰۰ مجروح 

+ واکنش السیسی به رویارویی ایران و عربستان: نباید به مشکلات منطقه اضافه کرد 

+ خزانه‌داری آمریکا: هرکه با سپاه معامله کند باید خطر آن را نیز بپذیرد 

+ سازمان ملل: تداوم محاصره، یمن را با بزرگ‌ترین قحطی جهان رو‌به‌رو خواهد کرد‎ 

+ فعال سیاسی عرب ایرانی در لاهه هلند «به ضرب گلوله کشته شد» 

+ تاکید رئیس‌جمهوری چین بر خلع سلاح اتمی کره در دیدار با ترامپ 

+ بوریس جانسون: برای دیدار با نازنین زاغری به تهران می‌روم 

+ آمریکا خواستار اقدام بین‌المللی در قبال سیاست ایران در یمن شد 

+ ترامپ خطاب به کره شمالی: ما را دست‌کم نگیرید و محک نزنید 

+ ادعای احمدی‌نژاد درباره «دیدار یک نماینده مجلس با افسر اطلاعاتی بریتانیا» 

+ موگرینی: به نظر می‌رسد کنگره تمایل دارد آمریکا در برجام باقی بماند 

+ انتشار اسناد مالی در مورد وزیر بازرگانی آمریکا و دیگر ثروتمندان جهان 

+ تیراندازی در کلیسایی در تگزاس دست‌کم ۲۶ کشته به جا گذاشت 

+ ایران اتهام‌ ائتلاف منطقه‌ای در مورد پرتاب موشک از یمن را رد کرد 

+ عادل الجبیر: حمله موشکی را به منزله اعلان جنگ از سوی ایران می‌دانیم 

+ پرونده جدید علیه نازنین زاغری؛ اتهام‌ها «قدیمی» هستند 

+ دختران و دو خواهر میرحسین موسوی روز جمعه با او دیدار کرده‌اند 

+ سازمان ملل: عراق صلاحیت محاکمه عوامل «خلافت اسلامی» در موصل را ندارد 

+ نماینده شیراز: بی‌تدبیری، روز کوروش را امنیتی کرد 

+ سنای آمریکا خواستار آزادی شهروندان آمریکایی زندانی در ایران شد 

+ تأکید ایران بر «بسته شدن همیشگی» پرونده بازرسی از مراکز نظامی 

+ هواداران یک‌پارچگی کاتالونیا و اسپانیا به خیابان‌های بارسلون می‌روند 

+ بارزانی از ریاست اقلیم کردستان عراق کنار می‌رود؛ بررسی تقسیم اختیارات در پارلمان 

+ روحانی در جلسه بررسی صلاحیت وزیران پیشنهادی علوم و نیرو: معامله‌ای نکردیم 

+ مخالفت بیش از ۵۰ استاد دانشگاه شریف با وزیر پیشنهادی علوم 

+ علی اشرف درویشیان، داستان‌نویس و پژوهشگر حوزه ادبیات عامه، درگذشت 

+ جایزه حقوق بشری پارلمان اروپا به اپوزیسیون ونزوئلا رسید 

+ صدور حکم یک سال زندان و ممنوع‌الخروجی شهناز اکملی از سوی دادگاه انقلاب 

+ نگرانی گزارشگر ویژه ملل متحد از اعدام‌‌ها، نقض حقوق بشر و آزادی‌ها در ایران 

+ پذیرش دوباره پناهجویان به آمریکا؛ محدودیت‌ها در مورد ایران و ده کشور دیگر 

+ عادل‌الجبیر: جامعه جهانی باید از تحریم‌های جدید علیه ایران حمایت کند 

+ گزارش رویترز از پیش‌نویس طرح سنا پس از تائید نشدن «برجام» 

+ محمد یزدی: لغو عضویت عضو زرتشتی شورای شهر یزد «غیرقابل برگشت» است 

+ دولت اقلیم کردستان نتیجه همه‌پرسی استقلال را تعلیق کرد 

+ رییس پارلمان کاتالونیا اقدام دولت اسپانیا علیه این منطقه را «کودتا» خواند 

+ هشدار عمومی دولت آمریکا در مورد حمله سایبری به شرکت‌های انرژی 

+ ترامپ: آزاد سازی رقه پیشرفت مهمی در کارزار جهانی علیه داعش است 



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995